Askeralma İşlemleri
Yoklama Kaçağı – Bakaya Kalmak
Anayasanın 72. maddesi, vatan hizmetinin 20 yaşına gelmiş her erkek Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı için bir hak ve görev olduğunu düzenlemekle askerlik hizmetini zorunlu kılmaktadır.
25 Haziran 2019’da yapılan değişiklikle 1927 yılından beri yürürlükte olan 1111 sayılı Askerlik Kanunu ile 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askeri Memurlar Kanunu yürürlükten kaldırılmış ve 7179 sayılı Askeralma Kanunu yürürlüğe girmiştir. Zorunlu askerlik süresi yeni kanununa göre eğitim farkı gözetmeksizin 6 aya indirildi ve bedelli askerlik kalıcı hâle getirilmiştir. Yeni askerlik sisteminde askerlik hizmetinin; Yedek Subay, Yedek Astsubay, Erbaş ve Er olarak 5 farklı şekilde yapılması öngörülüyor.
Birincisi lisans mezunu yani 4 yıl ve daha fazla süreli üniversitelerden mezun olan istekli adaylar arasında YEDEK SUBAY (Asteğmen) olarak (12 aydır),
İkincisi önlisans mezunu yanı en az 2 yıllık yükseköğretim kurumlarından mezun olan istekli adaylar arasında YEDEK ASTSUBAY (Astsubay Astçavuş) olarak (12 aydır),
Üçüncüsü lise ve altı mezun olanlarla yedek subay ve yedek astsubay olarak seçilmeyenlerin 6 Aylık Temel Askerlik Görevini Çavuş, Onbaşı ve Er olarak,
Dördüncüsü belirli bir ücret karşılığında 1 ay süreli Bedelli Askerlik hizmeti,
Beşincisi yurt dışında doğup yurt dışında ikamet eden ve gerekli şartları yerine getiren kişilerin Dövizle Askerlik hizmetidir.
ASKERLİK ÇAĞI
Askerlik çağı; yoklama, muvazzaflık (fiili askerlik) dönemi ve yedeklik olmak üzere üç döneme ayrılıyor. Nüfus kayıtlarına göre her erkeğin 20 yaşına girdiği yılın ocak ayının birinci gününden başlayan ve 41 yaşına girdiği yılın ocak ayının birinci gününe kadar geçen süreyi kapsıyor.
YOKLAMA VE YOKLAMA KAÇAĞI NEDİR?
Askerlik yoklaması, askerlik çağına gelmiş kişilerin sağlık muayenelerinin yapılarak askerliğe elverişli olup olmadıkları, öğrenim durumları, meslekleri ve niteliklerinin tespit edilmesi için yapılan işlemdir. Fiili askerlik çağı başlangıcından önceki sene yükümlüler yoklamalarını yaptırmak zorundadır. Tabi olduğu yoklama yılı içerisinde yoklamasını yaptırmayanlar Yoklama Kaçağı sayılır.
Yoklama kaçağı suçunda ilk önce günlük idari para cezası uygulanır. Kolluk kuvvetleri tarafından yakalanan yoklama kaçaklarının günlük ceza tutarı, kendiliğinden askerlik şubesine başvuran yoklama kaçaklarının günlük ceza tutarının 2 katıdır. 2026 yılı için gün başına idari para cezası miktarı, kendiliğinden gelenler için 58,13 TL, yakalananlar için 116,27 TL'dir. İdari para cezaları tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içinde ödenmelidir. Ya da haklı bir sebep varsa 15 gün içinde Sulh Ceza Hakimliğine itiraz edilebilir. Süresi içinde yapılmayan itiraz sonucunda ceza kesinleşir.
Kesinleşen ceza sonrasında yoklama kaçağı statüsü devam ederse ve askerlik yükümlülüğü yerine getirilmezse askerlik şubesi tarafından bir suç dosyası hazırlanır ve Asliye Ceza Mahkemesinde dava açılır. Yoklama kaçağı cezası kaçak kalınan süreye göre değişmektedir. Askeri Ceza Kanunun 63. maddesi gereği yoklama kaçakları tabi olduğu yılın son kafilenin gönderilmesi tarihinden itibaren;
- 4 ay içinde gelenler altı aya kadar, yakalananlar iki aydan altı aya kadar;
- 4 aydan sonra 1 yıl içinde gelenler iki aydan bir yıla kadar, yakalananlar dört aydan bir yıla kadar;
- 1 yıldan sonra gelenler dört aydan iki yıla kadar, yakalananlar altı aydan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.
(İlk ceza Askeralma Kanunu 24. madde, kesinleşen ceza sonrası Askeri Ceza Kanunu 63/1. madde)
BAKAYA SUÇU VE BAKAYA KALMAK NEDİR?
Bakaya suçu, askerlik hizmetine çağrılan kişinin, sevk tarihinden itibaren askerlik şubesine gidip sevkini yaptırmaması veya sevk edildiği kıtaya mazeretsiz olarak katılmaması durumudur. Sevkini yaptırdığı hâlde birliğine katılanlara ise Geç İltihak Bakayası denir.
Bakaya eski tabirle bakiye kalmış yani geriye kalmış demektir. Bakaya kalanlar bakaya suçunu işlemiş oluyorlar bunlara da aynı yoklama kaçaklarında olduğu gibi başta idari para cezası verilir.
Bakaya suçunda ilk önce günlük idari para cezası uygulanır. Kolluk kuvvetleri tarafından yakalanan bakaya kalanın günlük ceza tutarı, kendiliğinden askerlik şubesine başvuran bakaya kalanın günlük ceza tutarının 2 katıdır. 2026 yılı için gün başına idari para cezası miktarı, kendiliğinden gelenler için 58,13 TL, yakalananlar için 116,27 TL’dir. İdari para cezaları tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içinde ödenmelidir. Ya da haklı bir sebep varsa 15 gün içinde Sulh Ceza Hakimliğine itiraz edilebilir. Süresi içinde yapılmayan itiraz sonucunda ceza kesinleşir.
Kesinleşen ceza sonrasında bakaya statüsü devam ederse ve askerlik yükümlülüğü yerine getirilmezse askerlik şubesi tarafından bir suç dosyası hazırlanır ve Asliye Ceza Mahkemesinde dava açılır. Bakaya suçu cezası bakaya kalınan süreye göre değişmektedir. Askeri Ceza Kanunun 63. Maddesi gereği bakaya kalınan tarihten itibaren;
- 4 ay içinde gelenler altı aya kadar, yakalananlar iki aydan altı aya kadar;
- 4 aydan sonra 1 yıl içinde gelenler iki aydan bir yıla kadar, yakalananlar dört aydan bir yıla kadar;
- 1 yıldan sonra gelenler dört aydan iki yıla kadar, yakalananlar altı aydan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.
(Geç iltihak bakayaları için, kendilerine tanınan yol süresinin bitiminden yani birliğine katılması gereken tarihten itibaren)
(İlk ceza Askeralma Kanunu 24. madde, kesinleşen ceza sonrası Askeri Ceza Kanunu 63/1. madde)
ASKERLİK MUAFİYETİ
Yükümlünün askerliğe elverişsiz olduğunun tespit edilmesi veya kanunda belirtilen özel durumlara (belirli meslek grupları, şehit kardeşi) sahip olması durumunda askerlikten tamamen muaf tutulmasıdır.
Askeralma İşlemleri Konusunda
Sıkça Sorulan Sorular
1. Erbaş ve erler için zorunlu askerlik hizmet süresi ne kadardır?
Erbaş ve erler için zorunlu askerlik hizmet süresi 6 aydır.
2. Erbaş ve erler, askerlik hizmetlerini hangi şartla uzatabilirler?
Erbaş ve erler, sıralı disiplin amirlerinin olumlu değerlendirmesi ile askerlik hizmetlerine altı ay daha devam edebilirler.
3. Askerlik hizmetini uzatan erbaş ve erler, bu kararlarından vazgeçebilirler mi?
Hayır, askerlik hizmetini uzatan erbaş ve erlerin vazgeçme talepleri kabul edilmez.
4. Bedelli askerlik bedeli ne zaman ve kim tarafından ödenir?
Bedelli askerlik bedeli, silahaltına alınmadan önce Bakanlıkça belirlenecek sürede istekli olanlar tarafından peşin olarak ödenir.
5. Bedelli askerlik için başvuran sayısı belirlenen sayıyı aşarsa seçim nasıl yapılır?
Bedelli askerlik için başvuran sayısı belirlenen sayıyı aşarsa, yararlanabilecek olanlar kura ile seçilir.
6. Bedelli askerlikten yararlanma hakkı elde edip vazgeçenlere yeni bir hak tanınır mı?
Hayır, bedelli askerlikten yararlanma hakkı elde edip vazgeçenlere yeni bir hak verilmez.
7. Yedek subay ve yedek astsubaylar için zorunlu askerlik hizmet süresi ne kadardır?
Yedek subay ve yedek astsubaylar için zorunlu askerlik hizmet süresi 12 aydır.
8. Kimler yedek subay adayı olarak ayrılabilir?
4 yıl veya daha fazla süreli yükseköğretim kurumlarından mezun olanlar ile yetkili makamlarca dengi kabul edilen yurt dışı öğrenim kurumu mezunlarından istekli olanlar arasından TSK'nın ihtiyaç miktarı kadarı yedek subay adayı olarak ayrılabilir.
9. Yedek subay adayı statüsüne ayrılmada hangi faktörler dikkate alınır?
Yedek subay adayı statüsüne ayrılmada TSK'nın ihtiyacıyla birlikte yükümlülerin istekleri de dikkate alınır.
10. Yedek subay olarak ayrılmayan yükümlüler askerlik hizmetini nasıl yerine getirir?
Yedek subay olarak ayrılmayan yükümlüler, isteğe ve ihtiyaca bağlı olarak askerlik hizmetini yedek astsubay, erbaş ya da er olarak yerine getirir.
11. Kimler yedek astsubay adayı olarak seçilebilir?
2 veya 3 yıl süreli yükseköğretim kurumlarından mezun olanlar ile yetkili makamlarca dengi kabul edilen yurt dışı öğrenim kurumu mezunlarından istekli olanlar arasından TSK'nın ihtiyacı kadar yedek astsubay adayı seçilir.
12. Yedek astsubay olarak seçilemeyen yükümlüler askerlik hizmetini nasıl yerine getirir?
Yedek astsubay olarak seçilemeyen yükümlüler askerlik hizmetini erbaş ve er olarak yerine getirir.
13. Yurt dışında çalışan kişiler hangi şartla dövizle askerlik hizmetinden yararlanabilir?
Yurt dışında en az üç yıl fiilen çalışanlar (yurt içinde geçirilen süreler hariç) uzaktan eğitimi başarıyla tamamlamak ve durumlarını ispatlamak suretiyle Türk konsoloslukları aracılığı ile dövizle askerlik hizmetinden yararlanabilir.
14. Çok vatandaşlık hakkına sahip olup yurt dışında ikamet edenler hangi şartla dövizle askerlik hizmetinden faydalanabilir?
Çok vatandaşlık hakkına sahip olup yurt dışında ikamet edenler, en az 3 yıl süre ile fiilen yabancı ülkelerde bulunmaları halinde, çalışma şartı aranmaksızın uzaktan eğitimi başarıyla tamamlamak ve durumlarını ispatlamak suretiyle Türk konsoloslukları aracılığı ile dövizle askerlik hizmetinden yararlanabilir.
15. Dövizle askerlik başvurusu için çalışma izni izni zorunlu mudur?
Evet, çok vatandaşlık hakkına sahip olmayanlar iltica dışında hem çalışma izni hem fiilen en az 3 yıl fiilen yabancı ülkede bulunmayanların başvuruları kabul edilmez. Çok vatandaşlık hakkına sahip olanların çalışma şartı olmaksızın fiilen en az 3 yıl fiilen yabancı ülkede bulunmayanları yeterlidir.
16. Kimler dövizle askerlik hizmetinden faydalanamaz?
Dövizle askerlik hizmeti için başvurusu kabul edilenlerden ödemeleri gereken yabancı ülke parasını ödemeyenler ya da ücret veya maaşları yurt içinden transfer edilenler dövizle askerlik hizmetinden faydalanamaz.
17. Askerlikten Muafiyet Nedir?
Muafiyet, askerlik hizmetinden muaf tutulma durumudur.
18. Askerlik muafiyeti kimlere verilir?
Sağlık sorunları, belirli meslek grupları ve bazı özel durumlar (şehit kardeşi gibi) askerlik muafiyeti kapsamına girer.
19. Muafiyet Başvurusu Nasıl Yapılır?
Muafiyet başvuruları ilgili askerlik şubelerine yapılır ve sağlık raporu gibi belgeler istenir.
20. Askerlik tecil ettirme (Erteleme) Nedir?
Erteleme, askerlik hizmetinin belirli nedenlerle ileri bir tarihe bırakılmasıdır.
21. Askerlik tecil ettirme (Erteleme) Hangi Durumlarda Verilir?
Öğrenim, sağlık, hapis, sporcu, askerde kardeş, sporcu, yurt dışında bulunma gibi nedenlerle erteleme verilebilir.
22. Erteleme Başvurusu Nasıl Yapılır?
Erteleme başvuruları askerlik şubelerine veya e-Devlet üzerinden yapılabilir.
23. Erteleme Süresi Ne Kadardır?
Erteleme süresi, erteleme nedenine göre değişir; örneğin öğrenim ertelemesi lise mezunları için 22 yaşını, lisans ve önlisans için 28 yaşını tamamladığı yılın sonuna kadardır.
24. Bedelli askerlik nedir?
Belirli bir ücret karşılığında kısa süreli askerlik yapma imkanıdır.
25. Askerlik hizmeti sırasında disiplin cezaları nelerdir?
Disiplin cezaları uyarı, kınama, hapis gibi çeşitli yaptırımları içerir.
26. Askerlik hizmeti sırasında işçi hakları nelerdir?
- Askerlik hizmeti sebebiyle işten ayrılmak zorunda kalanlarını hakları İş Kanunu ve Sosyal Güvenlik Mevzuatı çerçevesinde sağlanmaktadır.
- İşten ayrılanlar şartları sağlamak şartıyla Kıdem Tazminatlarını alabilirler.
- İşveren, askerlik görevini tamamlandıktan sonra iki ay içinde eski işine dönmek isteyen işçileri kabul etmek zorundadır.
- Son 120 gün sigortalı çalışmış, askerliğe sevk tarihinden önceki 90 gün içinde işten ayrılmış ve son üç yılda en az 600 gün primi olanlar prim gün sayısına göre işsizlik maaşı alabilirler. (İşten çıkış kodu (12) olmalıdır)
27. Askerlik hizmeti sırasında evli olanların durumu nedir?
Evli olmak askerlik yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz ancak bazı kolaylıklar sağlanabilir.
28. Askerlik hizmeti sırasında sağlık sorunları nedeniyle terhis nasıl olur?
Sağlık kurulu raporu ile askerlikten terhis edilebilir.
29. Askerlik hizmeti sırasında askerlikten kaçma (kısa süreli kaçma, firar gibi) cezası nedir?
Hapis cezası yaptırımlar uygulanabilir.
30. Askerlik hizmeti sırasında askerlik süresi uzatılabilir mi?
Bazı durumlarda disiplin cezası nedeniyle uzatılabilir.
31. Askerlik hizmeti sırasında askerlerin psikolojik destek alma hakkı var mıdır?
Evet, psikolojik destek hizmetleri sağlanmaktadır.
32. Askerlik yoklaması nedir?
Askerlik yoklaması, askerlik çağına gelmiş kişilerin askerliğe elverişli olup olmadıkları, öğrenim durumları, meslekleri ve niteliklerinin tespit edilmesi için yapılan işlemdir.
33. Yoklama Kaçağı Kimdir?
Tabi olduğu yoklama yılı içerisinde yoklamasını yaptırmayan kişidir.
34. Bakaya Nedir?
Bakaya, sevk tarihinden itibaren askerlik şubesine gidip sevkini yaptırmayan veya sevk edildiği kıtaya mazeretsiz olarak kıtasına katılmayan kişidir.
35. Yoklama Kaçağı ve Bakaya cezaları nelerdir?
Cezası öncelikle günlük idari para cezasıdır. Para cezası kesinleştikten sonra askerlik yükümlülüğü yerine getirilmezse hapis cezası ve askerlik hizmetinin zorunlu olarak yaptırılmasıdır. (ilk ceza Askeralma Kanunu 24. madde, kesinleşen ceza sonrası Askeri Ceza Kanunu 63/1. madde) Yönetmeliğe göre, yoklama kaçağı veya bakaya olanlar kamu veya özel sektörde çalıştırılamazlar.
36. Yoklama kaçağı veya Bakaya suçundan dolayı para cezasına itiraz edilebilir mi?
Verilen idari para cezasına itiraz etmek mümkündür. Tecil veya muafiyet hakkı olanlar itiraz edebilirler.
37. İdari para cezasına itiraz süresi ne kadardır?
Tebligat tarihinden itibaren 15 gün içinde yapılmalıdır.
38. İdari para cezasına itiraz nereye yapılır?
Askerlik şubesinin bulunduğu Sulh Ceza Hakimliğine yapılmalıdır.
39. Yoklama kaçağı veya Bakaya olan kişiler bedelli askerlik yapabilir mi?
Evet, bedelli askerlik yapabilirler.
40. Bedelli askerlik yapacak Yoklama Kaçağı veya Bakaya olanlar için ek ödeme yapılması gerekir mi?
Evet, öncelikle yoklama kaçağı veya bakaya oldukları süre boyunca biriken cezalarını ödemeleri gerekmektedir.
41. Yoklama Kaçağı veya Bakaya idari cezası nasıl ödenir?
Herhangi bir vergi dairesine veya Gelir İdaresi Başkanlığı'nın çevrimiçi ödeme sistemi üzerinden veya anlaşmalı bankalardan kredi kartı/banka kartıyla ödenebilir.
42. Polis/Jandarma tarafından yakalanan Yoklama Kaçağı veya Bakaya kişilere ne işlem yapılı?
Hiçbir şekilde kimse zorla askerliğe götürülmez. Mesai saatleri dışında veya askerlik şubesi yoksa kolluk kuvvetleri tarafından 15 gün içinde asker şubesine gitmesi için haklarında bir tutanak tebliğ edilir. Mesai saatleri içinde teoride askerlik şubesine teslim edilip ceza tebligatı yapılıp serbest bırakılması gerekmektedir ancak uygulamada genelde mesai dışındaki gibi tutanak tebliğ edilmektedir.
43. Yoklama kaçağı veya Bakaya hakkında kolluk kuvvetleri tarafından tutanak tutulursa ne olur?
Yükümlüye idari para cezası uygulanmasını ve askerlik işlemlerinin başlatılmasını sağlar.
44. Yoklama kaçağı veya Bakaya olan kişiler sigortalı işte çalışabilir mi?
Yönetmeliğe göre hayır. İşverenlerin asker kaçağı statüsündeki kişileri çalıştırması yasaktır ve cezai yaptırımlarla sonuçlanabilir.